Khi kiểm tra phần xây tường, chủ nhà nên xem mạch vữa có no và so le không, tường có thẳng đứng và phẳng không, phía trên cửa có lanh tô không, tường có được liên kết với cột không. Đến phần trát, xem chỗ giáp giữa gạch và bê tông có lưới chống nứt, mặt trát có phẳng và gõ vào có tiếng bộp hay không. Đây là những thứ quan sát được bằng mắt, bằng thước và bằng tai, không cần kiến thức kết cấu.
Tường xây trong nhà phố khung bê tông thường là tường bao che và ngăn chia, không phải bộ phận chịu lực chính. Tuy vậy, tường xây ẩu là nguồn của phần lớn những phiền toái sau này: nứt, thấm, sơn bong, treo đồ không chắc. Bài này đi theo trình tự từ lúc gạch về tới khi tô xong, kèm cách dùng AI để chuẩn bị danh sách kiểm. Nếu có tường nào được thiết kế là tường chịu lực, mọi thắc mắc về nó phải hỏi kỹ sư.
Trước khi xây: gạch, vữa và mặt bằng
Mỗi loại gạch có yêu cầu riêng về độ ẩm khi xây. Gạch đất nung truyền thống thường được tưới ẩm trước để không hút mất nước của vữa; một số loại gạch không nung, gạch bê tông nhẹ lại có khuyến cáo khác và dùng loại vữa riêng. Bạn không cần nhớ quy tắc cho từng loại, chỉ cần hỏi nhà thầu: gạch nhà mình là loại gì, nhà sản xuất khuyến cáo xây thế nào, và đội thợ có làm theo không. Có thể nhờ AI tóm tắt tài liệu hướng dẫn thi công của loại gạch đó thành vài dòng dễ nhớ.
Vữa xây nên được trộn đều, dùng hết trong thời gian hợp lý, không để vữa đã khô cứng rồi trộn lại với nước dùng tiếp. Nếu trộn tại chỗ, để ý tỷ lệ có ổn định giữa các mẻ không, chỗ đặt cát có lẫn rác, đất không.
Trước khi xây tầng nào, nhà thầu nên bật mực đánh dấu vị trí tường, cửa đi, cửa sổ trên sàn theo bản vẽ kiến trúc. Đây là lúc tốt để bạn đối chiếu lần cuối kích thước phòng, vị trí cửa, chiều rộng hành lang, cầu thang trước khi gạch được xây lên. Dời một bức tường lúc này chỉ là bật lại đường mực; dời sau khi xây là đập bỏ.
Trong lúc xây: những điều thấy được bằng mắt
Mạch vữa no và đều. Mạch ngang và mạch đứng đều có vữa đầy, không để hở rỗng. Mạch đứng trống là đường cho nước và âm thanh đi qua, cũng là chỗ dễ nứt.
Mạch so le. Các hàng gạch xếp lệch nhau, mạch đứng của hàng trên không thẳng hàng với mạch đứng hàng dưới. Mạch trùng kéo dài nhiều hàng là điểm yếu.
Tường thẳng đứng. Thợ dùng dây dọi hoặc thước thuỷ để giữ tường thẳng. Bạn có thể đặt một thước dài áp vào tường và nhìn khe hở, hoặc nhìn dọc theo mặt tường từ một đầu.
Liên kết với cột. Chỗ tường giáp cột bê tông thường có thép râu chờ sẵn hoặc được khoan cấy để giằng tường vào cột. Hỏi thợ cách liên kết ở nhà bạn và chụp ảnh trước khi trát.
Lanh tô trên cửa. Phía trên mỗi ô cửa đi, cửa sổ cần có lanh tô đỡ phần tường bên trên. Thiếu lanh tô, tường trên cửa dễ nứt và võng.
Không xây một mạch quá cao. Tường xây liền một lúc quá cao khi vữa chưa đủ cứng dễ bị phình, nghiêng. Chiều cao mỗi đợt nên theo khuyến cáo của giám sát.
Khe giữa đỉnh tường và đáy dầm. Chỗ hàng gạch trên cùng gặp đáy dầm, đáy sàn cần được chèn kín theo chỉ dẫn của giám sát, không để hở hay nhét tạm gạch vỡ.
Chụp ảnh trước khi trát
Trát vữa sẽ che toàn bộ phần xây, đường ống, hộp điện. Đây là danh sách ảnh nên có cho mỗi tầng trước ngày tô:
- Ảnh toàn cảnh từng phòng, chụp bốn góc.
- Ảnh các chỗ giáp giữa tường gạch và cột, dầm bê tông.
- Ảnh lanh tô trên từng cửa.
- Ảnh đường ống điện nước chạy trong tường, có thước dây đặt cạnh để biết khoảng cách so với sàn và góc tường.
- Ảnh vị trí hộp công tắc, ổ cắm, hộp nối.
- Ảnh các vết nứt, sứt mẻ nếu có, trước khi được tô che đi.
Đặt tên ảnh theo tầng và phòng ngay khi chụp. Một bộ ảnh tường trước khi trát có giá trị lớn nhiều năm sau, lúc bạn muốn khoan tường treo tủ hay sửa đường ống mà không muốn khoan trúng dây điện.
Nên lưu bộ ảnh ở hai nơi, ví dụ một bản trên điện thoại và một bản trên ổ lưu trữ đám mây của gia đình, chia thư mục theo tầng. Khi bàn giao nhà, gửi một bản cho người sẽ trực tiếp sống trong căn nhà, vì nhiều khi chủ đầu tư là con cái còn người ở là bố mẹ.
Tường bao ngoài và tường giáp nhà bên
Tường mặt ngoài chịu mưa nắng trực tiếp nên yêu cầu khác tường trong nhà. Mạch vữa mặt ngoài cần no hơn, lớp trát ngoài thường dày và kỹ hơn, và tuỳ thiết kế có thể có lớp chống thấm hoặc sơn chống thấm riêng. Ở miền Trung và miền Nam, nơi mưa xiên theo gió nhiều ngày liền, tường hướng gió là chỗ hay thấm nhất. Hỏi nhà thầu phương án cho mặt tường hướng gió của nhà bạn trước khi trát.
Nhà phố, nhà trong hẻm thường có tường sát vách nhà bên, có khi chỉ cách vài phân. Khe hẹp giữa hai nhà là nơi rất khó thi công: thợ không thể trát, không thể quét chống thấm mặt ngoài. Nếu nhà bạn cao hơn nhà bên, phần tường lộ ra phía trên mái nhà bên lại là mặt ngoài phải làm như tường bao. Đây là chi tiết nên bàn với nhà thầu ngay từ lúc xây tới độ cao đó, vì sau khi dỡ giàn giáo thì không còn cách nào chạm tới.
Chỗ giáp giữa mái nhà bên và tường nhà bạn cũng cần được xử lý khe để nước không chảy vào giữa. Việc này đụng tới tài sản nhà hàng xóm, nên trao đổi trước với họ, ghi lại thoả thuận và chụp ảnh hiện trạng mái nhà bên trước và sau khi làm.
Khi trát: lưới chống nứt và độ phẳng
Chỗ giáp giữa gạch và bê tông là nơi hai vật liệu co giãn khác nhau gặp nhau, nên vết nứt hay xuất hiện thành đường thẳng dọc theo mép cột, mép dầm. Thợ thường gắn một dải lưới, gọi là lưới mắt cáo hoặc lưới chống nứt, phủ qua đường giáp này trước khi trát. Tương tự, đường rãnh đục để đi ống điện nước sau khi chèn lại cũng nên có lưới. Bạn hỏi thợ có gắn lưới ở những chỗ này không và chụp ảnh lúc lưới đã gắn mà chưa trát.
Bề mặt bê tông nhẵn bám vữa kém. Trước khi trát lên cột, dầm, thợ thường làm nhám bề mặt hoặc dùng lớp tạo bám theo chỉ dẫn. Hỏi ở nhà bạn làm cách nào.
Về độ phẳng, cách đơn giản là đặt một thước nhôm dài áp sát mặt tường đã trát theo nhiều hướng và nhìn khe hở giữa thước và tường. Khe hở lớn, lồi lõm rõ thì khi sơn và chiếu đèn xiên sẽ lộ ra rất xấu. Góc tường nên vuông, cạnh cột, cạnh cửa thẳng. Nếu nhà có dự định ốp gạch, lắp tủ bếp sát tường, độ phẳng và độ vuông càng quan trọng.
Sau khi trát: gõ tìm bộp và theo dõi vết nứt
Vài ngày sau khi trát, bạn có thể tự đi kiểm tra theo trình tự:
- Dùng cán búa nhựa hoặc tay nắm gõ nhẹ khắp mặt tường theo ô. Tiếng đặc là lớp vữa bám chắc; tiếng rỗng, bộp là chỗ lớp trát bị tách khỏi tường bên trong.
- Đánh dấu bằng bút chì những vùng bộp, chụp ảnh, ghi vị trí.
- Quan sát vết nứt chân chim mảnh trên bề mặt, thường do co ngót lớp vữa. Ghi lại vị trí và kích thước bằng ảnh có thước.
- Chú ý vết nứt dài, thẳng ở chỗ giáp cột, dầm; vết nứt chéo từ góc cửa; vết nứt rộng dần theo thời gian.
- Gửi danh sách cho nhà thầu, đề nghị xử lý các vùng bộp trước khi bả sơn.
- Với vết nứt chéo, nứt rộng dần hoặc nứt ở nhiều tầng cùng vị trí, mời kỹ sư xem vì có thể liên quan đến kết cấu hoặc lún.
Đừng vội đồng ý để thợ bả matit che vết nứt ngay. Một vết nứt bị che đi thì không còn theo dõi được nữa, trong khi nhiều nguyên nhân cần vài tuần quan sát mới rõ.
AI giúp gì ở giai đoạn xây tô
Ở giai đoạn này AI hữu ích nhất ở ba việc. Một là soạn danh sách kiểm theo tầng và theo phòng từ bản vẽ mặt bằng kiến trúc, để bạn đi kiểm không bỏ sót phòng nào. Hai là giải thích các thuật ngữ thợ dùng, như lanh tô, giằng tường, mạch so le, tường mười, tường hai mươi, theo cách dễ hiểu. Ba là tổng hợp ghi chú và ảnh sau mỗi lần đi kiểm thành một danh sách việc cần sửa gửi nhà thầu.
Ví dụ câu lệnh: "Đây là mặt bằng kiến trúc tầng hai một nhà phố, đã che thông tin cá nhân. Hãy lập danh sách kiểm phần xây tường và trát tường theo từng phòng, gồm các mục: vị trí và kích thước cửa so với bản vẽ, lanh tô, liên kết tường với cột, đường ống và hộp điện cần chụp trước khi trát. Viết thành bảng có cột ghi chú để trống."
Bạn cũng có thể chụp một vết nứt kèm thước rồi hỏi AI những nguyên nhân thường gặp của dạng nứt đó và những câu nên hỏi kỹ sư. Hãy coi câu trả lời là bài giảng chung, không phải chẩn đoán cho bức tường nhà bạn: AI không biết tường đó nằm ở đâu trong kết cấu, nền đất ra sao, xây khi nào.
Câu hỏi thường gặp
Tường bị bộp một vài chỗ nhỏ có cần đục ra làm lại không?
Tuỳ diện tích và vị trí. Chỗ bộp nhỏ ở vùng ít va chạm có thể được nhà thầu xử lý theo cách của họ; chỗ bộp lớn hoặc ở vị trí sẽ ốp gạch, treo tủ thì thường nên đục ra trát lại. Hỏi giám sát và thống nhất trước khi bả sơn.
Vết nứt chân chim trên tường mới trát có nguy hiểm không?
Vết nứt mảnh, ngắn, phân bố lộn xộn trên bề mặt thường do lớp vữa co ngót, ít khi liên quan chịu lực. Tuy nhiên vết nứt dài, thẳng, chéo hoặc rộng dần cần kỹ sư xem. Chụp ảnh có thước để theo dõi.
Xây tường gạch không nung có khác gạch đỏ không?
Có khác về độ hút nước, loại vữa và cách liên kết, mỗi loại có tài liệu hướng dẫn thi công riêng của nhà sản xuất. Bạn hỏi nhà thầu đang làm theo hướng dẫn nào và nhờ AI tóm tắt tài liệu đó để đối chiếu.
Có nên trát tường ngay sau khi xây xong không?
Thường nên chờ tường xây ổn định một thời gian và các đường ống, hộp điện đã đi xong, đã được chụp ảnh, nghiệm thu. Khoảng chờ cụ thể theo chỉ dẫn của giám sát và điều kiện thời tiết.
Làm sao biết tường có thẳng đứng không khi không có dụng cụ chuyên dụng?
Bạn có thể dùng dây dọi tự làm từ sợi chỉ và vật nặng, thả sát mặt tường rồi nhìn khoảng cách từ dây tới tường ở trên và dưới. Ứng dụng đo nghiêng trên điện thoại cũng cho ước lượng thô, đủ để biết có nên hỏi thợ hay không.
Chỗ đục tường đi ống điện có làm yếu tường không?
Rãnh đục sâu, dài, đặc biệt rãnh ngang trên tường mỏng, có thể làm yếu tường và dễ nứt. Nên hỏi thợ cách bố trí ống hợp lý, chèn lại rãnh kỹ và có lưới trước khi trát. Với tường chịu lực, không tự ý đục mà phải hỏi kỹ sư.